Moje książki

Był to czas, gdy mój dziadek, otrzepując się z kop chrupiącego jarmużu, zaczął coraz częściej chodzić na Podkrzywdzie. Budził się co rano rozczochrany i zły, rozmasowywał pulsujące na żylakach gruzły, wylewał na głowę czerpak lodowatej wody i rozpoczynał inną niż zwykle, bo nerwową, frenetyczną krzątaninę wokół kóz, gęsi i kopców nawilgłego pierza. Z każdym dniem wydawał się coraz niższy z tą swoją obwisłą skórą, jakby dobiegające kresu lato opuszczało go na dobre, pozostawiając to co zwykle: puste, zgorzkniałe wnętrze i czarne tunele pamięci, które próbował wypełnić czymkolwiek, grzebiąc bez ładu rękami w zwałach sieczki.

Jego oczy bielały z dnia na dzień, z początku przypominając kurze, rozkojarzone ślepia, by którejś nocy zapaść się na dobre, co wywołało u mnie przerażenie i fale wycieńczających koszmarów. Sypiałem wtenczas na zapiecku lub z babką, wtulony w jej ciepłe, pulchne uda, budząc ją co chwilę i wyprowadzając z sennej równowagi, bo co rusz wychodziłem do wyziębłego wychodka, by wyprzeć z siebie na siłę ostatnie krople mleka jeszcze przed północą — później dziadek rozpoczynał swoje lunatyczne tańce ze świecą. W owe dni te pijackie półokręgi i wolty, na które, przyzwyczajeni, patrzyliśmy zwykle z babką z przymrużeniem oka, zaczęły nabierać pędu, dziadek w rozgwieździe płomiennych łun gonił już sam siebie, kręcił się jak cyga, dwoił i troił, rozpływał w odblaskach, aż połknięty przez nie, niknął nam zupełnie z oczu.

Babka wstawała nieco później i choć szukałem dla tego wszystkiego wyjaśnień i krzty pocieszenia, błagalnie spoglądając w jej zatopione w zalewajce oczy, milczała coraz głębiej. Dziadek nie palił jeszcze w piecu, ale drewutnię wypełniały już kolubryny pni rozmaitych przekrojów, które zwoził całe lato ze Stójkowym. Ułożone w piramidę, wydawały nocami głuche jęknięcia, a dziadek jak na złość wyciągał o poranku ze środka gałęzie, aż stos zwalał się z trzaskiem w sięgające łydek kopce roziskrzonych trocin. Budziliśmy się wtedy z babką z krzykiem, a kiedy spotykaliśmy dziadka wracającego z obory na poranny kubek mleka, widzieliśmy, że w całej tej krzątaninie nie znajdował zatraconych myśli, które jeszcze nie tak dawno pozwalały mu przewodzić wielkim sprawom.
Właśnie wtedy gdy siedziałem na ganku na niskim taborecie, pochylony nad wiaderkiem, do którego strącałem kciukiem obierki kartofli, po raz pierwszy zobaczyłem w dziadku nieznaną mi postać. Przemknął w otwartych drzwiach inaczej niż zwykle — wartkim, płochliwym krokiem — wpatrzony gdzieś daleko poza sad, cały obryzgany krwią. Szedł z siekierą na ramieniu, a strugi świeżej juchy spływały mu z dłoni, między palcami, lejąc się po smagłych, kulkowatych muskułach na nogawki lub krzepnąc w fałdach podwiniętych mankietów.
Dziadek, nie oznajmiając tego ani mnie, ani babce, ani nawet Stójkowemu, postanowił — czy to przed zimą, czy przed wiecznością — wybić naraz całą rozgęganą gadzinę. Od tego dnia nasze podwórze pokryło się deltą gorzkiej krwi, która sączyła się szczelinami w drągach, korytami w rozprażonej ziemi, by wymieszać się z kuchenną szumowiną i zastygnąć pod płotem w czarne jak jagody stawy, na których brzegach rozsiadały się stada białych od słońca leniwych larw.

Ze zdumieniem spoglądałem na zachowanie babki, która wcześniej w okresach cyklicznych obłędów dziadka zwykła pokrzykiwać, rąbać pięścią w stół — w te dni jednak siedziała w sieni odwrócona tyłem, aż mrok odbierał jej prawo do istnienia. Kolejne dni przyniosły to samo, bo kur mieliśmy wtenczas trzydzieści cztery, gęsi nieco więcej, a kaczek nieco mniej. Obranie jednej gęsi zabierało nam nie mniej niż godzinę, co wiem, bo dziadek, odkąd strugałem z kartofli niemal już przeźroczyste obierki, zabierał mnie na tę srogą rzeź.

Wsunąłem się w parny wądół stodoły, złapałem za szpongę, uchyliłem z drugiej strony jej prawą wrótnię i po raz pierwszy spoglądałem z bliska, jak dziadek zapędza do rogu podwórza struchlałe gęsi, przygniata grabiami do ziemi wybraną ofiarę, łapie ją prawą ręką za nogi, a lewą za dziób, prędkim krokiem zbliża się do dębowego pnia poczerniałego od krwi, przykłada łabędzią szyję na jego skraj i nieobecnym wzrokiem każe mi złapać za trzon. Zadzierając głowę do nieba, przymknął oczy i wyczekiwał, aż zrobię, co trzeba, bo odtąd ta część roboty należeć będzie do mnie. Siekiera, ciężka od lipcowych dżdżów, wyłamywała mi ręce. Nabierając w płuca powietrze, dźwignąłem ją powyżej brody, ale nie starczyło mi już sił, by zapanować nad torem jej lotu, i upuszczona, runęła na nastroszoną szyję, z której jak z gejzeru trysnęła nam w twarze rzadka krew. Dziadek otworzył oczy, odepchnął mnie, aż potknąłem się o koryto z paszą i upadłem pod cyc beczącej kozy, a on, wydawszy z siebie kąśliwy pomruk, podniósł z zaciśniętymi zębami toporek, przysłaniając słońce, i rąbnął ile sił w ocalałe ścięgna, aż gęsi łeb sturlał się w krąg drewnianych wiórów. Korpus przeniósł za nogi, szyją do dołu, nad wysoką cembrowinę, by spłynęła posoka, i ciepnął podrygujące konwulsyjnie zwłoki do wielkiego kosza z wikliny. 

Powiedziałem — godzinę. Tak, siadaliśmy naprzeciw siebie przy wysokim, najeżonym gwoździami stole i tonęliśmy myślami w strukturze gęsiego nieistnienia. Dziadek zostawiał mnie czasem samego, gdy wychodził do kuchni, by zabrać z pieca gwiżdżący imbryk i wymoczyć twarde jak strzemiona pióra. Z początku kazał mi trzymać gęś zakrzepłą grdyką w dół, a sam rozprowadzał po jej ciele wrzątek, który strużkami spływał w najskrytsze zakamarki ud, skrzydeł i zaperzonego krocza. Odstawiał puste wiadro, odbierał ode mnie sparzoną sztukę i rzucał ją na zalepiony tłuszczem blat, by znów pogrążyć się w bezczasie wyskubki. W godzinę — ale we dwóch. Bo każdy podejmował swoją upatrzoną część, każdy przyjmował sobie za punkt honoru, by szybciej niż konkurent dojrzeć pod pierzem różową, guzkowatą skórę, tak że oczy unikały mrugnięć, by nadążyć za diablą gimnastyką rąk. Ogarniał mnie sen. Rzeczywistość wykorzystywała naszą nieuwagę, by rozpaść się w płynną mozaikę, rzeczy zrywały się na wolność z uwięzi wzroku, zdrętwiałe palce mechanicznie przebierały w puchu, gdy nagle dziadek budził mnie, szelmowsko przerzucając gęsie cielsko do góry nogami.